Onbeperkte toegang?

Probeer nu geheel gratis via web, mobiel en apps

  • Alles van de Volkskrant
  • Complete cultuuragenda
  • Stel uw Volkskrant samen
  • Deel favoriete artikelen
  • De mooiste fotografie
2561974
Ontwerp voor het spiegelende Collectiegebouw van museum Boymans Van Beuningen in het Museumpark. Het ontwerpbestemmingsplan ligt tot 13 november ter inzage bij de gemeente. © MVRDV

'Het is een autistisch gebouw'

INTERVIEW Rotterdam dweept met jonge iconen, maar schuwt ook de sloopkogel niet. Marinke Steenhuis, scheidend voorzitter van de Commissie Welstand en Monumenten: 'Het is tijd voor andere registers.'

 Marinke Steenhuis
Marinke Steenhuis © Julius Schrank

Het nieuwe Centraal Station vindt ze 'waanzinnig mooi', over de Markthal is ze kritisch: 'Die past beter op de Maasvlakte.' Het kolossale gebouw De Rotterdam van Rem Koolhaas vindt ze 'helemaal fijn: plek en schaal kloppen', maar het beoogde Collectiegebouw dreigt het Museumpark te blokkeren.

Zes jaar beoordeelde Marinke Steenhuis (43) sloop- en nieuwbouwplannen in Rotterdam, maar ook de vergunningen voor dakkapellen en aanbouwen. Deze maand zit haar laatste termijn als voorzitter van de Commissie Welstand en Monumenten erop. Ze promoveerde op stedebouw- en landschapspionier Pieter Verhagen (1882-1950), die het gezicht van Rotterdam heeft bepaald. Haar bureau SteenhuisMeurs begeleidt overheden en commerciële partijen bij erfgoedkwesties en gebiedsontwikkeling.

Welstandscommissies zijn betuttelend, is de kritiek.

Tot 2008 was het bouwen, bouwen, bouwen. Recentelijk zijn spraakmakende gebouwen opgeleverd, maar vergis je niet hoeveel plannen er door de crisis zijn gesneuveld

'Wij zijn geen bouwpolitie, maar een schakel die meebouwt aan het merk Rotterdam. Vroeger kwamen alleen de architecten langs, tegenwoordig nemen ze hele raden van bestuur mee. Het beeld is dat welstandsadvies een proces vertraagt of duurder maakt. Ik zeg altijd tegen opdrachtgevers: kom zo vroeg mogelijk, we willen een dialoog, we willen het beter maken. Bijkomend voordeel was dat ik de heren rechtstreeks kon aanspreken op het grotere geheel: de toekomst van Rotterdam. Daar heb ik schaamteloos gebruik van gemaakt.

'Toen ik voorzitter werd, heb ik gezegd: met een cultuurhistorica krijg je aandacht voor het bestaande. Na de val van Lehman Brothers ging dat vanzelf. Tot 2008 was het bouwen, bouwen, bouwen. Recentelijk zijn spraakmakende gebouwen opgeleverd, maar vergis je niet hoeveel plannen er door de crisis zijn gesneuveld.'

© Julius Schrank

Wat vindt u van de vernieuwingsdrang die Rotterdam in zijn greep heeft?

'Het gaat niet over oud of nieuw, maar om het DNA van de stad. Hoe voeg je een nieuwe fase toe? Wat is het laadvermogen: past een plan op die plek? Hoogbouw is fantastisch, maar niet overal. De Rotterdam van Koolhaas is kolossaal, maar tussen de andere hoogbouw en bij de Erasmusbrug klopt het.'

Hoe past het nog te bouwen Collectiegebouw van museum Boymans Van Beuningen in dat plaatje?

© Julius Schrank

'Daar is het laadvermogen juist problematisch. Het is een autistisch gebouw, los van de context. De plint is helemaal dicht met alleen een pisgootje ervoor. Je ziet de bierblikjes en de shit al liggen. Het blokkeert de entree van het Museumpark. En dan zegt architect Winy Maas, hoe cynisch kan je zijn: het park wordt juist groter, want het wordt weerspiegeld in de glanzende gevel. Sorry, maar dan haak ik af.

'Het Collectiegebouw is een particulier initiatief en dan gaat Rotterdam als Calimero door de knieën en er nog geld bij leggen ook. Als je zelfbewust en trots was, dan zou je zeggen: geweldig, maar laten we deze groene corridor naar de Maas openhouden. Dan acteer je in de geest van de havenbaronnen die tachtig jaar geleden het park mogelijk maakten.'

De wereldpers bejubelt de Markthal. Wat vindt u ervan?

'Nu is het hip and happening, maar het is een cynisch, ongevoelig gebouw, de stijlfiguur van de hyperbool. Dat trekt publiek, maar de vraag is hoe lang. Qua schaal past het meer op de Tweede Maasvlakte. Natuurlijk, het volgt de trend van de stadsiconen, maar op mij komt het oppervlakkig over. Het wordt tijd voor andere registers in Rotterdam. Is dit werkelijk het antwoord op de nieuwe samenleving? Het draait tegenwoordig toch allemaal om kleinschalig, herbestemming, glokalisering? Hoezo burgerkracht? Dit is corporate.'

Waarom heeft de welstandscommissie geen veto uitgesproken?

'Dat is onze rol niet. Als stedebouwkundigen akkoord zijn met een bepaalde plek, dan hebben wij dat te begeleiden. Rotterdam heeft een jong historisch besef en nog weinig trots. Het gaat nu wel hard. Wat zijn de tien gouden regels om de smoel van Rotterdam te bepalen? Wat is goed voor het grote geheel, welk merk wil je zijn? Daar moet je serieus over nadenken, want het bepaalt je vestigingsklimaat en je toekomst.'

© Julius Schrank

Het sloopkogeldebat is wel verhit gevoerd. Gaat de stad slordig met zijn pareltjes om?

'Soms wel. De sloop van het vooroorlogse Zuiderziekenhuis vind ik verdrietig. Alleen het poortgebouw blijft behouden omdat daar toevallig een huurder voor is. Is slopen nou goed voor het grotere geheel? Nee! De gemeenteraad had onlangs weer niet de ballen om er een monument van te maken. Ik word er laaiend van. En dan verdient de sloper waarschijnlijk goed aan de natuursteen, de bakstenen en het hout.

'Deze gebouwen zijn de identiteitsdragers van de stad. Je hoort vaak: we willen op Berlijn lijken. Héb je Berlijn, ga je het slopen! In de jaren 1920 was bedacht dat Rotterdam Zuid een volwaardige stad moest worden. Het Zuiderziekenhuis was daar het ankerpunt van. Zuid, dat werd een wereld van tuindorpen. Het idee was: als de arbeiders goed wonen, dan werken ze ook hard.'

Waar Amsterdam rijkdom uitstraalt en eenvormiger is, is Rotterdam rauwer, een pioniersstad. Dat caleidoscopische vormt Rotterdam

Ophef was er ook over de vooroorlogse Oomspanden op het Noordereiland. De eigenaar wil nieuwbouw neerzetten.

'Dat dossier slaapt sinds een jaar, na alle heisa. Die panden staan in het collectief geheugen gegrift. Die wand vormt een ensemble. Dat is homogeniteit, zo'n gevel moet je dus behouden. Ik houd, als kind van twee ambtenaren, van regels: als de gemeenteraad democratisch vaststelt dat een buurt beschermd stadsgezicht is, neem dat dan serieus. Anders wordt het cynisch.'

Rotterdam heeft een haat-liefdeverhouding met de wederopbouwarchitectuur. Slopen of behouden?

'Veel Rotterdammers die nu aan de touwtjes trekken, zijn opgegroeid in wederopbouwwijken. Ze hebben er een schraal gevoel bij. Dat begrijp ik. Maar vergis je niet: de verguisde Lijnbaan, Europa's eerste autovrije winkelstraat, is nu rijksmonument. Je moet goed wikken en wegen, anders krijg je spijt. De Lijnbaan, dat is het MadMen-gevoel van Rotterdam, nergens anders te vinden.'

Wanneer is Rotterdam een sterk merk?

'Als imago en identiteit samenvallen, dan heb je een sterk merk. Het imago is onherbergzaam, winderig. Er is gelukkig veel verbeterd. Rotterdam is door het bombardement in 1940 mentaal jong: elke 400 meter zit je in een andere omgeving. Waar Amsterdam rijkdom uitstraalt en eenvormiger is, is Rotterdam rauwer, een pioniersstad. Dat caleidoscopische vormt Rotterdam.'

Sidebar

Onbeperkte toegang?

Probeer nu geheel gratis via web, mobiel en apps


  • Alles van de Volkskrant
  • Complete cultuuragenda
  • Stel uw Volkskrant samen
  • Deel favoriete artikelen
  • De mooiste fotografie